AŞİQİ-PӘRİŞAN
Hәmişә fikri budur aşiqi-pәrişanın:
O gözlәrindәn öpәydi, olaydı qurbanın!
Qapını bağlama, ey bağıbani-hüsni-cәmal,
Mürәxxәs eylә mәni bir görüm gülüstanın.
Xülusi-niyyәt ilә gәlmişәm tәmaşayә,
Eşitmişәm gül açıb tazә nari-püstanın.
Nә nar dәrmәyә gәldim, nә gül bu gülşәndә,
Nәdir ziyanı sәnә xüşgә bir tәmaşanın?
Nәzarә nәqs yetirmәz gülün lәtafәtinә,
Daha gözәllәşi barin silәndә heyvanın.
Risumi-eşqü mәhәbbәtdәn anlamaz müflis,
Bilәr doşabı olan lәzzәtin mürәbbanın.
Nәzarә qıl, necә gör xalq fövc-fövc gәlir,
Ziyarәt eylәmәyә kәbeyi-zәnәxdanın.
Gülab iyi gәlir ağzından aşikar sәnin,
Gül üstә nәsb olunub yoxsa dürri-dәndanın?
Әgәr deyәm lәbüvә qәnd, dahanüvә gülqәnd,
Zücac qәlbi sınar pәşmәk ilә hәlvanın.
Dilüvi yaş rötәbә oxşadırdı şairlәr,
İçindә çәrdәyi gәr olmayaydı xurmanın.
Qәlәtdi zülfüvә reyhan demәk vә ya mәrzә,
O rәngü buyi hanı mәrzә ilә reyhanın?
O çeşmi-mәstüvә eylәr fәda bilatәrdid
Verilsә aşiqә mali tәmam dünyanın.
O xali-şah, o ariz, o zülfi-mari-siyәh,
Fәda olum sәnә, incitmә ziri-dәstanın.
Yazanda bu qәzәli nisfi-leyl keçmişdi,
Yavaş-yavaş işığı tar olurdu lampanın.
Xanım ayıldı bu әsnadә, gördü mәn yazıram,
Dedi: -Du yat, kişi, tozlu qala qәlәmdanın!
Tәmam fikrüvü hәsr etmisәi qәzәlyatә,
Düşünmüsәn ki, küpü boş qalıb qovurmanın?
Sabah olanda cavabın nәdir tәlәbkarә,
Mәgәr verilmәyәcәk maliyatı divanın?
İcarәdar güzәşt eylәmәz fәqirә pulun,
"Sәranә"ni dәrisindәn çıxardı üryanın.
Xudanәkәrdә Sәfәr bәy әgәr gәlә qәzәbә,
Yerindә yellәr әsәr yastıq ilә yorğanın.
Başı bәlalı oğul Badikubәdә çalışır,
Gәrәk yazıq ana vәchin verә müfasanın.
"Göral" rәsmidi gәr, bәs bu "Görmәal" nәdir?!
Әcәb nizam qoyub hökmdarı Tehranın!
Bizi satır sizә bir kәllәqәnd üçün molla,
O qәnd işlәnә, yarәb, yasında mollanın!
Mәni sәnә verәni hәq, görüm, zәlil etsin,
Kәbin kәsәndә dili lal olaydı ağanın!...
Bu tәlx söz mәni pәrt etdi, bilmәdim nә deyim.
Dedim: Vәfasına, lәnәt tәmam nisvanın!
Behişti-әdndә, ey kaş, hәzrәti Adәm
Olaydı kor, üzünü görmәyәydi Hәvvanın.
Cahanda bilmәdi övrәt nәdir, uşaq nәdir,
Xoşa sәadәtinә hәzrәti Mәsihanın!
Suvay qüssә nәdir xeyri bunların kişiyә,
Nә nәfi var, görәsәn, bizlәrә Tükәzbanın?
Eşitdi bu sözü övrәt durub sәrasimә,
Dedi: Tafavütü çoxdu pilovla şorbanın.
Dedim ki: Xәrcinә fәrmayişiz nәdir pilovun,
Tutub iyirmi tümәn zәrbәnarә tumanın!...
-Şәbüstәr әhlinә kafәr dә olmasın arvad,
Nә xeyri var bizә bu ismi-bihüsәmmanın!
On il gedәr, gәlәr on gün qalar vilayәtdә,
Nә böylә vәslin olaydı, nә öylә hicranın.
-Vәtәndәn әl çәkib, ey yar, getmәyim, neylim?
Buyur görüm, güzәranı hanı bu viranın?
Yәqin bilin ki, qәdәm basmaz özgә torpağә,
Vәtәndә xoş keçә gәr ruzigarı insanın.
Soyuqda qürbәtә getmәk çәtindir ölmәkdәn,
Nә bәrk canı var, ilahi, bu әhli-İranın!
Nә şah şad, nә dәrviş sәndә, ey İran,
Nә әmi var, nә ticarәt, nә şәrә, nә qanun!
Bu karivanı çәkir cәhl dәrreyi-mövtә,
Nә yatmısan bala, dur, mәstdir şütürbanın.
Bizi әcanib edib zuri-elm ilә hәmmal,
Suvay sәbr nәdir tәkyә kahı nadanın?
Qәm aldı canımı saqi, sәni ağan canı,
İçinә qәdri әrәq tök o şirli fincanın!
Әrәq hәramdı, lakin hәlaldır rüşvәt,
Tәәmmül eylәmә, qurbaniyәm bu fitvanın!
Bәqәsd rüşvә hәlalı hәram edib mücrüm,
Vәbalı boynuma olsun o namüsәlmanın!
Yatar mühaciri-islam ac qar üstündә,
Qalar pilov başına mәtbәxindә әyanın.
Kәnari-pincdә әylәşmisәn nәzakәtlә,
Nә kar edәr sәnә tәsiri indi sәrmanın?
Nә pinci var, nә libası, edә soyuqdan hifz,
Fәqirdәn xәbәr al zәhmәtin zimistanın.
Urus yolu açılaydı, qaçaydın, ey Möcüz,
Xilas olaydın әlindәn bu kәcqabırğanın!
عاشق پريشان
هميشه فيكري بودور عاشق پريشانين
او گؤزلريندن اؤپه يدي، اولايدي قوربانين
قاپينيي باغلاما، اي باغبان حسن و جمال،
مرخص ائيله مني بير گؤروم گولوستانين.
خلوص نيت ايله گلميشم تماشايه،
. ائشيتميشم گول آچيب تازه نار بوستانين
نه نار درمگه گلديم، نه گول، بو گولشنده،
نه دير زياني سنه خشكه بير تماشانين.
، نظاره نقص يئتيرمه ز گولون لطافتينه
داها گؤزه لله شي بارين سيلنده هئيوانين.
رسوم عشق و محبّتدن آنلاماز مفلس،
بيلر دوشابي اولان، لذتِ مربّانين.
گولاب ايي گلير آغزيندان آشكار سنين،
گول اوسته نصب اولونوب يوخسا در دندانين،
نظاره قيل ، نئجه گؤر خلق فوج فوج گلير،
زيارت ائيله مگه آعبث زنخدانين.
اگر دئييم لبوه قند، دهانيوه گولقند.
زجاج قلبي سينار پشمك ايله حلوانين.
ديليوي ياش رطبه اوخشاديردي شاعرلر،
ايچينده چردآي گر اولمايايدي خورمانينل.
غلطدي زولفووه ريحان دئمك و يا مرزه،
او رنگ و بويوهاني، مرزه ايله ريحانينل∗ .
او چشم مستيوه ائيلر فدا، بلا ترديد
وئريلسه عاشيقه مالي تمام دنيانين.
او خال شاه ، او عارض ، او زلف مار سياه،
فدا اولوم سنه! اينجيتمه زيردستانين.
يازاندا بو غزلي، نصف ليل آئچميشدي،
ياواش ياواش ايشيغي تار اولوردو لامپانين.
خانيم آييلدي بو اثناده گؤردو من يازيرام
. دئدي: دور، يات آيشي توزلو قالا قلمدانين
تمام فيكريوي حصر ائتميسن غزلياتا،
دوشونموسن آي، آوپو بوش قاليب قاويرمانين.
صاباح اولاندا جوابين نه دير طلبكارا،؟
مگر وئريلمه يه جك مالياتي ديوانين
اجاره دار گذشت ائيله مز فقيره پولون،
سرانه ني دريسيندن چيخاردار عريانين،
خدا نكرده صفر بيگ اگر گله غضبه
يئرينده يئللر اسر ياسديق ايله يورقانين .
باشي بلالي اوغول بادآوبه ده چاليشار،
گرك يازيق آنا وجهين وئره مفاصانين،
"گؤر آل" رسمدي گر، بس بو "گؤرمه آل" نه دير؟
عجب نظام قويوب حكمداري تهرانين.
مني سني وئره ني، حق گؤروم ذليل ائتسين،
آبين آسنده ديلي لال اولايدي آغانين.
بو تلخ سؤز مني پرت ائتدي، بيلمه ديم نه ائده يم،
دئديم وفاسينا لعنت تمام نسوانين.
بهشت عدنده ، اي آاش حضرت آدم،
اولايدي آور، اوزون گؤزمه يه يدي حوانين.
جهاندا بيلمه دي عورت نه دير، اوشاق نه دير،
خوشا سعادتينه حضرت مسيحانين.
مگر آي، خوش ياشاماق عورت ايله موشكول ايميش،
اودور آي، خلق دالينجان دوشورلر اوغلانين.
سئواي غصه نه دير، خئيري بونلارين آيشييه؟
نه نفعي وار گؤره سن بيزلره تكذبانين.
ائشيتدي بو سؤزو عورت، دوروب سراسيمه،
دئدي: تفاوتي چوخدور، پيلاولا دولانين.
آره تاپيلماسا، ناچار خلق يئيه ر دنبه،
عاراق فراستين آلميش اليندن اعيانينل ل.
دئديم آي، خرجينه فرمايشيز نه دير پيلاوين؟
توتوپ ايگيرمي تومن زربنارا تومانين
شبستر اهلينه آافيرده اولماسين آرواد،
نه خئيري وار بيزه بو اسم بي رمسمانين.
اون ايل گئده ر، گلر اون گون قالار ولايتده،
"نه بؤيله وصلين اولايدي، نه اؤيله هجرانين.
وطندن ال چكيب، اي دوست، گئتمه ييم، نئيليم؟!
بويور گؤره ك گذراني هاني بو ويرانين.
يقين بيلين آي، قدم باسماز اؤزگه تورپاغه،
وطنده خوش آئچه گر روزگاري انسانين.
سويوقدا غربته گئتمك چتيندير اؤلمكدن
نه برك جاني وار آللاه بو اهل ايرانين .
نه شاه شاد، نه درويش سنده اي ايران،
نه امن وار، نه تجارت، نه شرع و نه قانون.
بو آارواني چكير جهل درث موتا.
نه ياتميسان بالا دور مستدير شتربانين.
بيزي اجانيب ائديب زور علمله حامال،
سئواي صبر نه دير تكيه گاهي نادانين.
غم آلدي جانيمي، ساقي، سني آغان جاني،
ببير آز عرق ايچينه تؤك او شيرلي فينجاني.
غرق حرامدي، لاآين حلالدير رشوت،
تءمل ائيله مه قربانييام بو فتوانين.
بقصد رشوه حلالي حرام ائديب مجرم،
وبالي بوينوما اولسون او نامسلمانين.
ياتار مهاجر اسلام آج، قار اوستونده،
قالار پيلاو باشينا مطبخينده اعيانين.
آنار پينجده اگله شميسن نزاآتله،
نه آار ائده ر سنه تءثيري سوز و سرمانين.
نه پينجي وار، نه لباسي ائده سويوقدان حفظ،
فقيردن خبر آل زحمتين زمستانين.
او روس يولو آچيلايدي، قاچايدين، اي "معجز"
خلاص اولايدين اليندن بو آج قابيرقانين
معجز شبستری